Dermatologların Önerdiği 23 Cilt Bakım İçeriği
Rafta yüzlerce içerik var ve her biri bir şey vaat ediyor. 2025'te 62 kozmetik dermatolog bu karmaşayı tek bir soruyla sınadı: gerçekten hangisini öneriyoruz? Masaya konan 318 içerikten yalnızca 23'ü uzlaşıya ulaştı. Aşağıda dermatologların önerdiği bu 23 içeriği, her biri için öneren dermatolog oranıyla birlikte bulacaksınız.
Çalışma nasıl yapıldı?
Çalışma, Amerikan Dermatoloji Akademisi'nin dergisi Journal of the American Academy of Dermatology'de (JAAD) yayımlandı. Yöntemi Delphi uzlaşısı: uzmanlar içerikleri ayrı ayrı puanlıyor, sonuçlar paylaşılıyor ve ikinci turda yeniden puanlıyorlar.
| Adım | Ne yapıldı |
|---|---|
| 1 | 1990–2020 arası literatür taranarak 318 içerik listelendi. |
| 2 | 17 uzman dermatologdan oluşan bir panel listeyi 83 içeriğe indirdi. |
| 3 | 43 merkezden 62 kozmetik dermatolog içerikleri iki tur boyunca 1–9 arası puanladı. |
| 4 | Uzlaşı şartı: dermatologların en az %70'i 7–9 puan verecek, en fazla %15'i 1–3 verecek. |
| 5 | Sonuç: 7 cilt sorunu için 23 içerik. |
Aşağıdaki yüzdeler, ikinci turda o içeriğe 7–9 puan veren dermatologların oranını gösteriyor.
7 cilt sorunu için 23 içerik
23 içerik, 7 sorunda toplam 34 kez öneriliyor. İLAÇ işaretli olanlar Türkiye'de kozmetik değil, ilaç olarak satılıyor; bunları hekiminize danışmadan kullanmayın.
İnce çizgi ve kırışıklık
| İçerik | Öneren dermatolog |
|---|---|
| Mineral güneş kremi | %96,8 |
| Retinoid | %96,8 |
| C vitamini | %88,7 |
| Kimyasal güneş kremi | %82,3 |
Sivilce (akne)
| İçerik | Öneren dermatolog |
|---|---|
| Retinoid | %96,8 |
| Benzoil peroksit İLAÇ | %95,2 |
| Salisilik asit | %93,6 |
| Klindamisin İLAÇ | %90,3 |
| Azelaik asit | %87,1 |
| Glikolik asit | %79 |
Akne bir cilt hastalığıdır. Yaygın ya da iltihaplı sivilcede tedaviyi dermatoloğunuz planlamalı; kozmetik ürünler bu süreci destekler.
Kızarıklık
| İçerik | Öneren dermatolog |
|---|---|
| Mineral güneş kremi | %95,2 |
| Sülfasetamid-sülfür İLAÇ | %82,3 |
| Metronidazol İLAÇ | %79 |
| Yeşil tonlu ürünler | %77,4 |
| Brimonidin İLAÇ | %75,8 |
| Niasinamid | %72,6 |
| İvermektin İLAÇ | %72,6 |
Yeşil tonlu ürünler kızarıklığı tedavi etmez; yeşil, kırmızının karşıt rengi olduğu için kızarıklığın görünümünü nötrler. Listedeki ilaçların çoğu rozasea tedavisinde kullanılıyor; kalıcı kızarıklıkta önce doğru tanı gerekir.
Leke
| İçerik | Öneren dermatolog |
|---|---|
| Hidrokinon İLAÇ | %98,4 |
| Retinoid | %96,8 |
| Kojik asit | %93,6 |
| Glikolik asit | %91,9 |
| Azelaik asit | %88,7 |
| C vitamini | %87,1 |
| Traneksamik asit | %87,1 |
| Niasinamid | %79 |
Lekede içerik kadar leke tipi de belirleyici. Lekenizin tipini bilmiyorsanız önce leke tipleri yazımıza bakın.
Geniş gözenek
| İçerik | Öneren dermatolog |
|---|---|
| Retinoid | %93,6 |
Bu başlıkta uzlaşıya ulaşan tek içerik retinoid. Gözeneklerle ilgili diğer adımları gözenek yazımızda anlattık.
Kuruluk
| İçerik | Öneren dermatolog |
|---|---|
| Vazelin (petrolatum) | %85,5 |
| Seramid | %82,1 |
| Amonyum laktat | %79 |
| Hyalüronik asit | %79 |
| Üre | %79 |
Kurulukta öne çıkanlar gösterişsiz ama işini yapan içerikler: bariyeri onaran ve nemi tutanlar. Ayrıntılar için cilt bariyeri, hyalüronik asit ve üre yazılarımıza bakabilirsiniz.
Yağlı cilt
| İçerik | Öneren dermatolog |
|---|---|
| Retinoid | %93,6 |
| Benzoil peroksit İLAÇ | %80,7 |
| Salisilik asit | %79 |
Retinoid neden neredeyse her listede?
Retinoid yedi sorunun beşinde listede: kırışıklık, sivilce, leke, geniş gözenek ve yağlı cilt. Öneren dermatolog oranı her birinde %93,6 ile %96,8 arasında.
Retinoid bir grup adı. Tretinoin ve adapalen gibi güçlü olanlar Türkiye'de ilaç. Retinol ve granactive retinoid (hidroksipinakolon retinoat) gibi türevler kozmetiklerde kullanılıyor. Klinik verilerin büyük kısmı tretinoin ve retinol üzerine; granactive retinoid daha yeni bir türev ve hakkındaki çalışma sayısı daha az.
Çalışmanın kıdemli yazarı Murad Alam'a göre çoğu kişi retinoidi fazla kullanıyor; az bir miktarın haftada bir iki gece sürülmesi bile yeterli olabiliyor.
Önemli
Hamilelik ve emzirme döneminde retinoid kullanılmaz. Bu dönemde ürün seçiminizi hekiminizle birlikte yapın.
Listeye giremeyenler
Çok konuşulan bazı içerikler uzlaşıya ulaşamadı:
- Peptitler, DNA onarım enzimleri ve büyüme faktörleri. Yazarlara göre bu içeriklerin yaygın kozmetik kullanımlarını destekleyen çalışmalar yetersiz ya da ön aşamada görülüyor.
- Aloe vera ve yeşil çay.
- Sivilce için eritromisin, minosiklin ve dapson.
Bu, "işe yaramıyor" demek değil; "uzmanlar bugünkü kanıtla ortak bir karara varamadı" demek. Murad Alam da listede olmayan içeriklerden kaçınmak gerekmediğini açıkça söylüyor ve listeyi bir başlangıç noktası olarak görüyor. Peptitler hakkında ne bildiğimizi peptit yazımızda anlattık.
Bu çalışma neyi söylemiyor?
- Klinik deney değil, uzman uzlaşısı. Yeni bir şey test edilmedi; uzmanlara ne önerdikleri soruldu.
- Kanıt düzeyi içerikten içeriğe değişiyor. Uzlaşılan içeriklerin %44'ü güçlü randomize kontrollü çalışmalarla (düzey 1b), %47'si orta düzey kanıtla (düzey 2b) destekleniyor. Birkaçı yalnızca uzman görüşüne dayanıyor.
- Panel yalnızca ABD'li. Katılımcıların hepsi ABD'deki akademik dermatologlar. Maliyet ve ABD'deki sigorta ve reçete koşulları bazı tercihleri etkiledi.
- Sistematik derleme yapılmadı. Yazarlar literatürü taradı ama meta-analiz ya da sistematik derleme yapmadı.
- Fon ve çıkar beyanı. Çalışma dış fon almadı; bazı yazarlar sektörle danışmanlık ilişkisi beyan etti.
Listedeki ilaçlar
23 içeriğin bir kısmı kozmetik ürünlerde bulunmuyor. Türkiye'de ilaç olarak satılıyor ve hekim kontrolünde kullanılıyor.
| İçerik | Türkiye'deki durumu | Listede hangi sorun için |
|---|---|---|
| Benzoil peroksit | İlaç, reçeteyle satılır | Sivilce, yağlı cilt |
| Klindamisin | İlaç (antibiyotik) | Sivilce |
| Hidrokinon | Kozmetikte kullanılamaz, ilaç olarak ruhsatlı | Leke |
| Metronidazol | İlaç | Kızarıklık |
| İvermektin | İlaç | Kızarıklık |
| Brimonidin | İlaç | Kızarıklık |
| Sülfasetamid-sülfür | İlaç | Kızarıklık |
| Tretinoin, adapalen (retinoid) | İlaç | Kırışıklık, sivilce, leke, gözenek, yağlı cilt |
Rutin nasıl kurulur?
Murad Alam'ın tavsiyesi kısa: az olsun. Ürün sayısı arttıkça tahriş riski de artıyor.
- Her gün güneş kremi kullanın. Güneş kremi seçimi yazımız size uygun olanı bulmanıza yardımcı olur.
- Nemlendiriciyi cildiniz ihtiyaç duyuyorsa kullanın.
- Derdinize göre bir ya da iki hedef içerik seçin.
Aynı aktifi birden fazla üründe üst üste kullanmak da tahrişi artırır. Hangi içeriklerin birlikte kullanılmaması gerektiğini kombinasyon yazımızda anlattık.
Gerçekçi beklenti
Bu liste uzmanların en çok güvendiği içerikleri gösteriyor; mucize değil. Lekede ve kırışıklıkta sonuç haftalar, çoğu zaman aylar alır ve güneş kremi olmadan hiçbiri kalıcı olmaz. Sonuç ne zaman görülür? yazımızda süreleri anlattık.
Sık sorulan sorular
Listede olmayan bir içeriği kullanıyorum, bırakmalı mıyım?
Hayır. Liste, uzmanların hangi içerikte uzlaştığını gösteriyor; diğer içeriklerin değerini ölçmüyor. Cildinize iyi geliyor ve tahriş etmiyorsa devam edebilirsiniz.
Bu 23 içeriğin hepsini kullanmalı mıyım?
Hayır. Çoğu kişi için güneş kremi, gerekiyorsa nemlendirici ve bir iki hedef içerik yeterli.
Mineral mi, kimyasal güneş kremi mi?
Mineral ve kimyasal güneş kremi ikisi de kırışıklık için listede. Kızarıklık için ise yalnızca mineral güneş kremi uzlaşıya ulaştı.
Hidrokinon neden kozmetik ürünlerde yok?
Türkiye'de ve AB'de kozmetik ürünlerde kullanılamıyor. İlaç olarak, hekim kontrolünde kullanılıyor.
Retinoid hamilelikte kullanılır mı?
Hayır. Hamilelik ve emzirme döneminde retinoid kullanılmaz.
Kaynak: Alvarez GV, Kang BY, Richmond AM ve ark. Skincare ingredients recommended by cosmetic dermatologists: A Delphi consensus study. J Am Acad Dermatol. 2025. doi:10.1016/j.jaad.2025.04.021
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Aktif sivilce, rozasea, melasma gibi durumlarda veya hamilelik döneminde ürün seçiminizi bir dermatoloğa danışarak yapın. İLAÇ olarak işaretlenen içerikleri hekim önerisi olmadan kullanmayın.